Posts

Showing posts with the label Class 8 Sanskrit

NCERT Class 8 Sanskrit Chapter 13 Question Answer Solutions वर्णोच्चारण-शिक्षा १

Image
NCERT Class 8 Sanskrit Chapter 13 Question Answer Solutions वर्णोच्चारण-शिक्षा १ वर्णोच्चारण-शिक्षा १ शब्दानां सम्यक् शुद्धं च उच्चारणं नितान्तं महत्त्वपूर्णम् अस्ति इति वयं पूर्वस्मिन् पाठे दृष्टवन्तः। कस्यचित् शब्दस्य सम्यग् – उच्चारणार्थं, तस्य शब्दस्य प्रत्येक-वर्णस्य शुद्धं निर्दुष्टम् उच्चारणं भवेत्। अतः प्रत्येक-वर्णस्य शुद्धम् उच्चारणं कथं भवतीति अत्र ज्ञास्यामः । वर्णानां स्वर-व्यञ्जनादीनां विविध-भेद-उपभेदानां विषये वयं पूर्वासु कक्षासु ज्ञातवन्तः । तत्र आस्ये षट् उच्चारण-स्थानानि अपि वयं दृष्टवन्तः । परन्तु, वर्णानाम् उच्चारणे केवलम् आस्यस्य एव उपयोगः भवति इति – न । वर्णानाम् उच्चारणार्थम् आस्येन सह शरीरस्य इतरेषाम् अपि अङ्गानाम् उपयोगः भवति, यथा… हिंदी अनुवाद: हमने पिछले पाठ में यह देखा कि शब्दों का सही और शुद्ध उच्चारण अत्यंत महत्वपूर्ण होता है। किसी भी शब्द का सही उच्चारण तभी संभव होता है जब उसके प्रत्येक वर्ण का शुद्ध और त्रुटिरहित उच्चारण हो। इसलिए, हम यहाँ जानेंगे कि प्रत्येक वर्ण का सही उच्चारण किस प्रकार होता है। स्वर और व्यंजन आदि वर्णों के विभिन्न भेद और उपभेदों के ...

NCERT Class 8 Sanskrit Chapter 12 Question Answer Solutions सम्यग्वर्णप्रयोगेण ब्रह्मलोके महीयते

Image
NCERT Class 8 Sanskrit Chapter 12 Question Answer Solutions सम्यग्वर्णप्रयोगेण ब्रह्मलोके महीयते सम्यग्वर्णप्रयोगेण ब्रह्मलोके महीयते छात्राः – “नमस्ते आचार्य! अद्य वयम् एकां कथां श्रोतुम् इच्छामः। कृपया कथां श्रावयति वा महोदय!” छात्र: “नमस्ते आचार्य! आज हम एक कहानी सुनना चाहते हैं। कृपया क्या आप हमें कहानी सुनाएंगे, महोदय?” आचार्यः – “नमस्ते छात्राः! भवतां मनोरञ्जनार्थम् आदौ कथाश्रवणम्। अनन्तरं पाठनम्। तर्हि सावधानं शृण्वन्तु।” आचार्य: “नमस्ते बच्चों! तुम्हारे मनोरंजन के लिए पहले कहानी सुनना, फिर पाठ पढ़ना। तो ध्यानपूर्वक सुनो।” देवानां राजा इन्द्रः, असुराणां च राजा आसीत् वृत्रासुरः। देवानाम् असुराणां च मध्ये सर्वदा वैरभावः भवति एव। स्वस्य बलं वर्धयितुम् इन्द्रं जेतुं च वृत्रासुरः यज्ञं कारितवान्। यज्ञे आहुतिमन्त्रः आसीत् – ‘इन्द्रशत्रुर्वर्धस्व’ इति। यज्ञावसाने वृत्रासुरो बली भूत्वा जनान् पीडयिष्यति इति विचार्य ऋत्विजः मन्त्रे स्वरं परिवर्तितवन्तः। स्वरपरिवर्तनेन अर्थः परिवर्तितः। परिणामतः वृत्रासुरस्य स्थाने इन्द्रस्य बलं वर्धितम्। बलवान् इन्द्रः वज्रेण वृत्रासुरं मारितवान्। देवताओं...

NCERT Class 8 Sanskrit Chapter 11 Question Answer Solutions सन्निमित्ते वरं त्यागः (ख-भागः)

Image
NCERT Class 8 Sanskrit Chapter 11 Question Answer Solutions सन्निमित्ते वरं त्यागः (ख-भागः) सन्निमित्ते वरं त्यागः (ख-भागः) हिंदी अनुवाद वीरवर नामक एक राजपुरुष राजा शूद्रक की सेवा में नियुक्त था। उसे वेतन के रूप में प्रतिदिन सौ स्वर्ण मुद्राएं (सुवर्ण शतचतुष्टयम्) प्राप्त होती थीं। वह अपने वेतन का आधा भाग देवकार्य (धार्मिक कार्यों) में लगाता था, एक चौथाई भाग निर्धनों में बाँटता था, और शेष एक चौथाई भाग अपनी पत्नी के हाथ में सौंप देता था। अपनी तलवार लेकर वह दिन-रात राजप्रवेशद्वार पर एक रक्षक के रूप में खड़ा रहकर सेवा करता था। एक बार रात में राजा के आदेश पर वह किसी करुण क्रंदन (दुख भरे रोने) की आवाज का अनुसरण करते हुए नगर से बाहर गया, वहाँ उसने एक रोती हुई, दिव्य आभूषणों से सुशोभित सुंदर स्त्री को देखा। जब उसने उस रोदन का कारण पूछा तो उसे ज्ञात हुआ कि वह स्त्री स्वयं राजा शूद्रक की राजलक्ष्मी (राजमहिषी/रानी) है। उसके वचन से वीरवर को यह पता चलता है कि राजा की आयु केवल तीन दिन ही शेष है। यह सुनकर वह राजा की दीर्घायु के लिए उपाय पूछता है। तब राजलक्ष्मी एक अत्यंत कठिन उपाय बताती है — यदि वीरव...

NCERT Class 8 Sanskrit Chapter 10 Question Answer Solutions सन्निमित्ते वरं त्यागः (क-भागः)

Image
NCERT Class 8 Sanskrit Chapter 10 Question Answer Solutions सन्निमित्ते वरं त्यागः (क-भागः) सन्निमित्ते वरं त्यागः (क-भागः) संस्कृत: संस्कृतवाङ्मये कथासाहित्यस्य विशिष्टं स्थानम् अस्ति। कथानां द्वारा अतीव मनोरञ्जकतया जीवनसम्बद्धाः विविधाः उपदेशाः, प्रेरणाः हि एतस्य साहित्यस्य प्रयोजनम्। संस्कृतस्य कथासाहित्यम् अत्यन्तं समृद्धं वैविध्यपूर्णं च अस्ति।   प्रस्तुतः पाठः ‘हितोपदेशः’ इत्यस्मात् कथाग्रन्थात् स्वीकृतः। राज्ञः शूद्रकस्य सेवायां नियुक्तस्य कस्यचित् वीरवरनामकस्य कर्तव्यनिष्ठस्य राजपुत्रस्य वैशिष्ट्यस्य वर्णनं कथायामत्र वर्तते। सः राज्ञः राष्ट्रस्य च रक्षणाय स्वप्राणान् अपि अर्पयितुम् उद्यतः अभवत्। तस्य स्वामिभक्तिः राष्ट्राय समर्पणभावः च प्रेरणार्हः। अत्र एषः पाठः भागद्वये अस्ति। पठनीया इयं वीरवरकथा। अनुकरणीयः अयं वीरवरः।  हिंदी: अनुवाद  संस्कृत साहित्य में कथा-साहित्य का विशेष स्थान है। कथाओं के माध्यम से बहुत ही रोचक ढंग से जीवन से जुड़े अनेक उपदेश और प्रेरणाएँ देना ही इस साहित्य का उद्देश्य है। संस्कृत का कथासाहित्य अत्यंत समृद्ध और विविधताओं से परिपूर्ण है। यह प...